Hoe heette het Lauwersmeer vroeger?

Arnold Hofstra · 22 aug 2026

Het Lauwersmeer heette vroeger de Lauwerszee. Dit was een open zeearm die de provincies Groningen en Friesland van elkaar scheidde en rechtstreeks in verbinding stond met de Waddenzee. In 1969 werd de Lauwerszee afgesloten door een dijk, waarna het zoute water langzaam plaatsmaakte voor zoet water en het gebied transformeerde tot het meer dat we vandaag kennen. Ben je benieuwd naar de geschiedenis en natuur van dit bijzondere gebied? Op de website van De Blije Dobber lees je meer over de regio.

De overgang van zout naar zoet water veranderde het hele ecosysteem

Toen de Lauwerszee in 1969 werd afgesloten, verdween het zoute water niet van de ene op de andere dag. Het kostte jaren voordat het meer volledig zoet was. In die periode stierven veel zoutwatersoorten af, maar tegelijkertijd vestigden zich nieuwe planten en dieren die juist gedijen in zoet water. Die omslag was ingrijpend voor de natuur, maar leidde uiteindelijk tot een rijkdom aan biodiversiteit die het gebied nu zo aantrekkelijk maakt. Wie het Lauwersmeer bezoekt, ziet een landschap dat zijn huidige vorm puur te danken heeft aan die ene beslissing uit 1969.

Zonder die afsluiting was de kust van Groningen en Friesland kwetsbaar gebleven

De Lauwerszee was niet alleen een mooi stuk natuur, het was ook een risico. Stormvloeden konden ver landinwaarts doordringen en dorpen in de omgeving bedreigen. De afsluiting was in de eerste plaats een veiligheidsmaatregel, en die context is belangrijk om te begrijpen waarom dit project er uiteindelijk toch kwam, ondanks de weerstand vanuit de visserij en de natuur. Wie dat verhaal kent, kijkt anders naar de dijk die je vandaag nog steeds kunt bezoeken.

Wanneer werd de Lauwerszee afgesloten van de zee?

De Lauwerszee werd op 23 mei 1969 afgesloten van de Waddenzee door de aanleg van de Lauwersmeerdam. Met de sluiting van de laatste opening in de dam werd de zeearm definitief van de zee gescheiden. Het water in het bekken werd daarna geleidelijk zoet doordat regenwater en rivierwater het zoute water verdrongen.

De afsluiting was het resultaat van jarenlange discussies en planvorming, die al begonnen na de watersnoodramp van 1953. Veiligheid was de belangrijkste reden: een gesloten kustlijn was beter bestand tegen stormvloeden dan een open zeearm. De vissers uit Lauwersoog waren fel tegen de afsluiting, omdat zij hun directe toegang tot de Waddenzee verloren. Toch werd het besluit doorgezet.

Na de afsluiting duurde het meerdere jaren voordat het water volledig zoet was. Het meer bereikte zijn huidige karakter als zoetwatermeer pas in de vroege jaren zeventig van de vorige eeuw.

Waarom werd de Lauwerszee een meer in plaats van drooggelegd?

Oorspronkelijk was het plan om de Lauwerszee droog te leggen en er landbouwgrond van te maken, net zoals dat bij de Flevopolders was gedaan. Dat plan werd uiteindelijk niet uitgevoerd, voornamelijk omdat er minder behoefte bleek aan nieuwe landbouwgrond dan eerder gedacht. In plaats van droogleggen koos men voor het handhaven van het water als meer.

De beslissing om het gebied als meer te bewaren was ook ingegeven door de groeiende aandacht voor natuur en milieu in de jaren zestig en zeventig. Er ontstond steeds meer maatschappelijk draagvlak voor het idee dat niet alle gewonnen grond per se bebouwd of bewerkt hoefde te worden. Het Lauwersmeer werd daarmee een vroeg voorbeeld van een bewuste keuze voor natuur boven economisch gebruik.

Vandaag de dag is die keuze moeilijk voor te stellen als een gemiste kans. Het meer is uitgegroeid tot een van de rijkste natuurgebieden van Noord-Nederland, met een internationale status als nationaal park.

Welke plaatsen liggen rondom het Lauwersmeer?

Rondom het Lauwersmeer liggen verschillende kleine dorpen en plaatsen, verspreid over de provincies Friesland en Groningen. Aan de Friese kant liggen onder andere Anjum, Oostmahorn en Munnekezijl. Aan de Groningse kant vind je Lauwersoog, Zoutkamp en Ulrum.

Lauwersoog is de bekendste plaats direct aan het meer en functioneert als vertrekpunt voor veerboten naar de Waddeneilanden, met name naar Schiermonnikoog. Het dorp heeft een jachthaven en trekt veel watersporters en toeristen.

Anjum en Oostmahorn liggen aan de Friese oever en bieden een rustiger alternatief. Oostmahorn heeft een kleine jachthaven en ligt direct aan het water, met uitzicht op het meer en de omliggende natuur. De omgeving ademt rust en is populair bij fietsers en wandelaars die de natuur van het Lauwersmeer willen verkennen.

Wat maakt het Lauwersmeer bijzonder als natuurgebied?

Het Lauwersmeer is bijzonder omdat het in korte tijd een van de soortenrijkste natuurgebieden van Nederland is geworden. Het nationaal park herbergt honderden vogelsoorten, waaronder zeldzame doortrekkers en overwinterende vogels. De combinatie van open water, rietmoerassen, kwelders en bos maakt het gebied aantrekkelijk voor een grote verscheidenheid aan flora en fauna.

Het meer heeft een internationale betekenis als vogelgebied. Elk jaar trekken duizenden vogels door het gebied of overwinteren er. Soorten als de zeearend, de lepelaar en de grote zilverreiger zijn er regelmatig te zien. Vogelaars uit heel Nederland en daarbuiten komen speciaal naar het Lauwersmeer voor deze bijzondere waarnemingen.

Naast vogels is het Lauwersmeer ook belangrijk voor zoogdieren. Reeën en vossen leven er in grote aantallen, en ook de bever heeft zich er de afgelopen decennia gevestigd. Het water zelf is helder en schoon, wat het aantrekkelijk maakt voor watersporters, zwemmers en vissers. Het nationaal park combineert daarmee ecologische waarde met recreatieve mogelijkheden op een manier die in Nederland vrij uniek is.

Genieten van het Lauwersmeer bij De Blije Dobber

Na een dag wandelen, fietsen of vogels spotten in het Lauwersmeer is er geen betere plek om bij te komen dan aan het water. Restaurant De Blije Dobber in Oostmahorn biedt precies dat. Gelegen direct aan het water, met uitzicht op het meer, is het een ideale uitvalsbasis voor wie de regio verkent. Wat De Blije Dobber onderscheidt:

Een gevarieerd menu met lunch, diner en borrel, van verse salades en tosti’s tot klassieke gerechten zoals schnitzel en kipsaté
Een uniek sociaal concept waarbij cliënten van zusterzorgorganisatie Alex-Cares meewerken in het restaurant
Een ontspannen sfeer aan het water, perfect om na te genieten van de natuur
Mogelijkheid om het restaurant exclusief te huren voor bruiloften, verjaardagen, jubilea of bedrijfsfeesten
Geopend van donderdag tot zondag, van 11:30 tot 20:00 uur

Reserveren kan eenvoudig via telefoon 0519 20 20 40 of via de pagina over De Blije Dobber. Kom langs en ontdek zelf waarom dit restaurant een vaste plek heeft veroverd in het Friese horecalandschap.

Veelgestelde vragen

Is het Lauwersmeer het hele jaar door toegankelijk voor bezoekers?

Ja, het Lauwersmeer Nationaal Park is het hele jaar door toegankelijk. De verschillende seizoenen bieden elk hun eigen belevenis: in de lente en zomer is het gebied ideaal voor fietsen, wandelen en watersport, terwijl de herfst en winter juist de beste tijd zijn voor vogelspotten, omdat dan grote aantallen overwinterende vogels het gebied aandoen. Houd wel rekening met de openingstijden van specifieke voorzieningen, zoals restaurants en jachthavens, die per seizoen kunnen variëren.

Welke wandel- en fietsroutes zijn er beschikbaar rondom het Lauwersmeer?

Rondom het Lauwersmeer liggen meerdere bewegwijzerde wandel- en fietsroutes van uiteenlopende lengtes en moeilijkheidsgraden. De Rondje Lauwersmeer-fietsroute is een populaire keuze en voert langs de mooiste plekken aan beide oevers van het meer. Wandelaars kunnen terecht op diverse paden door de rietmoerassen en bossen van het nationaal park. Kaarten en routefolders zijn verkrijgbaar bij het bezoekerscentrum of te downloaden via de website van Nationaal Park Lauwersmeer.

Heb je speciale uitrusting nodig om vogels te spotten in het Lauwersmeer?

Een verrekijker is de minimale uitrusting die je mee wilt nemen voor een prettige vogelspotervaring in het Lauwersmeer. Voor het waarnemen van zeldzame soorten op grotere afstand is een telescoop of spotting scope een welkome aanvulling. Het is ook handig om een vogelgids of een app zoals Waarneming.nl bij de hand te hebben, zodat je soorten ter plekke kunt determineren. Verspreid over het nationaal park staan bovendien vogelkijkhutten en uitkijkpunten die je gratis kunt gebruiken.

Mag je zwemmen en varen in het Lauwersmeer?

Ja, zwemmen en varen zijn beide toegestaan in het Lauwersmeer, al gelden er wel regels om de natuur te beschermen. Er zijn aangewezen zwemlocaties, waarvan die bij Lauwersoog en Oostmahorn het bekendst zijn. Voor varen geldt dat je in bepaalde zones een maximumsnelheid moet aanhouden en dat sommige gebieden zijn afgesloten voor gemotoriseerde vaartuigen om verstoring van vogels en andere dieren te voorkomen. Controleer altijd de actuele regels via de website van het nationaal park voordat je het water op gaat.

Wat is de beste tijd van het jaar om de zeearend te spotten in het Lauwersmeer?

De zeearend is tegenwoordig het hele jaar door te zien in het Lauwersmeer, maar de kans op waarneming is het grootst in de herfst en winter, wanneer de populatie aangevuld wordt met exemplaren uit Noord- en Oost-Europa. In die periode kunnen er tientallen zeearenden tegelijk aanwezig zijn in het gebied. De vroege ochtend is over het algemeen de beste tijd van de dag voor waarnemingen, omdat de vogels dan actief op zoek zijn naar voedsel langs de oevers van het meer.

Zijn er overnachtingsmogelijkheden in de buurt van het Lauwersmeer?

Rondom het Lauwersmeer zijn er diverse overnachtingsmogelijkheden, variërend van campings en vakantieparken tot bed u0026 breakfasts en kleine hotels in de omliggende dorpen. Lauwersoog heeft een grote camping direct aan het water, terwijl je in plaatsen als Anjum, Zoutkamp en Ulrum rustigere verblijfsopties vindt. Voor wie echt in de natuur wil slapen, zijn er ook enkele kleinschalige kampeerplekken binnen of vlakbij het nationaal park beschikbaar.

Kan ik met kinderen terecht in het Lauwersmeer Nationaal Park?

Absoluut, het Lauwersmeer is een uitstekende bestemming voor gezinnen met kinderen. Het vlakke landschap maakt het gebied gemakkelijk toegankelijk voor fietstochten met jongere kinderen, en het open water biedt volop mogelijkheden om te zwemmen en te spelen. Het bezoekerscentrum organiseert regelmatig educatieve activiteiten en rondleidingen speciaal voor kinderen. Na een actieve dag in de natuur is een stop bij een kindvriendelijk restaurant zoals De Blije Dobber in Oostmahorn een perfecte afsluiting.